بيانجامد ؛ نه در مفهوم و نه در مقصود و نه حتى در سبك و لحن بيان . خداى تعالى مىفرمايد : « أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً » « 1 » ؛ « آيا دربارهء قرآن نمىانديشند ؟ اگر از سوى غير خدا بود ، قطعاً در آن اختلاف بسيارى مىيافتند . » آرى ، مجموعهء قرآن داراى وحدت و اجزايى درهم تنيده و پيوسته و در كمال يك‌پارچگى ، هماهنگى ، تناسب و انسجام است كه ميان اجزا و آهنگ و مقاصد آياتش ، جدايى و اختلافى وجود ندارد ؛ « كتابى هم گون » « 2 » است كه سبك‌هاى بيان آن ، همانند و لحن خطاب‌هايش ، متناسب با يك‌ديگر است ؛ آغازش بر پايانش و فرجامش بر ميانه‌اش ، با بيانى يكسان ، جارى است . قرآن ، با وجود گوناگونى مطالبش و تنوع مقاصدش ، از آغاز تا پايان ، سياقى واحد دارد ، از اين رو : [ م / 73 ] « بخشى از آن ، گواه بخشى ديگر است و برخى از آن ، با برخى ديگر سخن مىگويد » ؛ چنان كه اميرمؤمنان - كه درور درودفرستندگان بر او باد - فرمود . « 3 » آن‌چه گفته شد ، در مورد خود قرآن و مجموعهء آيات كريمهء آن است كه از آغاز تا پايان ، داراى سياقى واحد و روشى يگانه است . مجموعهء آيات هر سوره نيز چنين است ؛ وحدت موضوعى هر سوره موضوع‌هاى گوناگون سوره را به هم پيوند مىزند و عهده‌دار اجزاى پراكندهء آن است . در بحث تناسب موجود در هر سوره ، يادآور شده‌ايم كه هر سوره ، هدف يا اهداف خاص و به هم پيوسته‌اى دارد كه سوره در پىِ دست يا بى به آن و اداى رسالتِ آن است . همين مسأله ، چگونگى بيان و تعداد آيات سوره را مشخص مىسازد ؛ تا زمانى كه هدف تحقق نيابد ، سوره به پايان نمىرسد ؛ كوتاه باشد يا بلند . حكمت اختلاف در لحن خطاب نيز - كه گاه شديد ، گاه ميانه و گاه ملايم مىباشد - همين است . اين گونه گونى در شمارگان و لحن ، بايد حكمتى داشته باشد ؛ چه ،

--> ( 1 ) . نساء ( 4 ) 82 . ( 2 ) . « كِتاباً مُتَشابِهاً » . ( 3 ) . نهج البلاغه ، ج 2 ، ص 17 ، خطبهء 133 .